Bienvenidos a Honduras

Παρασκευή 24 Ιούλη. Σχεδόν ένα μήνα μετά την απαγωγή του και τη βίαιη απέλασή του από τη χώρα στις 28 Ιουνίου φτάνει στο Λας Μάνος, το συνοριακό πέρασμα μεταξύ της Νικαράγουας και της Ονδούρας. Αρχίζει τις συνεντεύξεις. Μετά από λίγο σηκώνει την αλυσίδα που χωρίζει τις δύο χώρες, εισέρχεται στο έδαφος της Ονδούρας. Αρχίζει να περπατά. Οι στρατιώτες κάνουν πίσω. Στέκεται κάτω από την ταμπέλα που «καλωσορίζει» τους επισκέπτες στη χώρα. Bienvenidos a Honduras. 28 λεπτά αργότερα επιστρέφει πίσω στο έδαφος της Νικαράγουας. Παραμένει εκεί μέχρι νεωτέρας.

Η πολεμική έχει αρχίσει. Ο Μελ «έχει επιδοθεί σε επικοινωνιακό σώου», «είναι τσίρκο», «παίζει με το λαό», «θα έπρεπε να προχωρήσει με όλες τις συνέπειες», «αποτελεί το alter ego των Γκοριλέτι» και πολλά άλλα ωραία. Ενδεχομένως βάσιμα, ίσως ακόμη και ορθά.  Η αλήθεια είναι ότι κάτι θετικό για το Μελ δεν έχει υποπέσει στην αντίληψή μας. Ακόμη και από τους διαδηλωτές που τα ΜΜΕ τους παρουσιάζουν μονίμως ως «οπαδούς».

Δύσκολο εξάλλου. Ο Σελάγια δεν ανήκει τη «ροζ παλίρροια» της Λατινικής Αμερικής. Προέκυψε. Πιθανότατα λόγω των συντριπτικών αλλαγών* που έχουν συντελεστεί στη χώρα του και στην ευρύτερη περιοχή και των αδιεξόδων, κυρίως οικονομικών. Μέχρι στιγμής, οι αντιφάσεις και οι παλινδρομήσεις είναι το κύριο χαρακτηριστικό του.  Η αγωνιστικότητά του εξαντλείται σε ρητορικές κορώνες. Ακόμη και η εικόνα του με το παχύ μουστάκι και το καουμπόικο καπέλο φαντάζει σουρεάλ, τουλάχιστον για εμάς εδώ στην Ευρώπη.

Όμως αυτή η σουρεάλ εικόνα είναι ενδεικτική του «στυλ» της παλαιάς αστικής τάξης την οποία εκπροσωπεί, τους  μεγάλους γαιοκτήμονες. Αστικής τάξης που σταδιακά περιθωροποιήθηκε οικονομικά, κοινωνικά ενδεχομένως και πολιτικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες από τη νέα αναδυόμενη ολογαρχία, της οποίας η βασική ενασχόληση είναι οι επιχειρήσεις «νέου τύπου», που απαιτούν ελάχιστες υποδομές και κεφάλαιο, που βασίζονται στην εντατικοποίηση της εργασίας και προϋποθέτουν ανοιχτά σύνορα, όπως οι μακιλαδόρας, οι τηλεπικοινωνίες και όχι μόνο. Δεν είναι πρωτόγνωρο, μάλλον συνηθισμένο όταν συντελούνται τόσο ριζικές αλλαγές στην πολιτική/κοινωνική/οικονομική βάση της χώρας.  Ούτε είναι πρωτόγνωρο το γεγονός ότι μέρος της αστικής τάξης θα ριζοσπαστικοποιηθεί. Η πρόσφατη ιστορία βρίθει τέτοιων παραδειγμάτων, από την Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία, τη Γερμανία, τη Ρωσία, την Αργεντινή, την Κούβα έως σήμερα στην Ονδούρα.

Ο Μελ λοιπόν συνεχίζει τη διαδρομή της ριζοσπαστικοποίησης εν πολλοίς «εξ ανάγκης».

«Εξ ανάγκης» λόγω της σύγκρουσής του με το φυσικό του χώρο πολιτικά εξ αιτίας των «προοδευτικών επιλογών του ως πρόεδρος».

«Εξ ανάγκης» λόγω του δοκιμασμένου επί Αριστίντ αλλά και Ούγο Τσάβες τρόπου ανατροπής του.

«Εξ ανάγκης» λόγω των χαμένων ψευδαισθήσεων για την «αλλαγή στις ΗΠΑ». Τις ΗΠΑ όπου τίποτα δεν έχει αλλάξει εδώ και σχεδόν ένα αιώνα, ασχέτως εάν ήταν Δημοκρατικοί ή Ρεπουμπλικανοί στο Λευκό Οίκο: στρατιωτικές επεμβάσεις, επεμβάσεις με πραξικοπήματα, επιτυχημένα και αποτυχημένα, «βελούδινα» και μη, πραξικοπήματα, πολιτικές δολοφονίες, τάγματα θανάτου… ασχέτως βέβαια εάν κάποιες μέθοδοι εκσυγχρονίστηκαν υιοθετώντας το δόγμα «smart power».

«Εξ ανάγκης» λοιπόν έστω και με δειλά βήματα διήνυσε αυτά τα λίγα μέτρα εντός του εδάφους της Ονδούρας ανακτώντας, εν μέρει, την πρωτοβουλία των κινήσεων και μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από τις διαπραγματεύσεις στο Σαν Χοσέ στην εν εξελίξει εξέγερση.

«Εξ ανάγκης» παραμένει εκεί και πλέον ακόμη και σε λεκτικό επίπεδο αρνείται τη «διαμεσολάβηση» των ΗΠΑ είτε με διαπραγματεύσεις μέσω Αρίας είτε απευθείας από την Ουάσινγκτον.

Μπορεί τα κίνητρα για την παραμονή του στο Λας Μάνος και τη δεδηλωμένη προθεσή του να μπεί μαζί με χιλιάδες ανθρώπους μέσα σην Ονδούρα να είναι «σκοτεινά» ή «εγωιστικά». Δεν πρόκειται να κάνουμε δίκη προθέσεων.

Διότι απλούστατα είναι χιλιάδες αυτοί και αυτές που ρισκάρουν και τη ζωή τους ακόμη εδώ και ένα μήνα, όχι για την επιστροφή του τόσο, όσο για την προώθηση αυτών των αλλαγών που ευαγγελίζεται, για την ανάγκη αλλαγής πλεύσης της χώρας. Γιατί ο λαός της Ονδούρας «θα γράψει την τελευταία λέξη» όπως είπε και ο Φιντέλ Κάστρο και δυστυχώς ή ευτυχώς ή οτιδήποτε άλλο ο Μελ είναι ο άνθρωπος κλειδί, όπως έχουν διαμορφωθεί οι εξελίξεις και ενδεχομένως θα κρίνει και την έκβαση αυτής της αναμέτρησης. Τουλάχιστον για το άμεσο μέλλον.

Λέμε για το άμεσο μέλλον διότι αυτό που συντελείται στην Ονδούρα είναι μια πρωτόγνωρη λαϊκή κινητοποίηση, που συνεπάγεται τρομακτικές πολιτικές ζυμώσεις σε όλο το πολιτικό σκηνικό (ήδη υπάρχουν συζητήσεις για την δημιουργία ενιαίου κόμματος με βουλευτές του Φιλελεύθερου κόμματος, του UD και δυνάμεων που συμμετέχουν στο Μέτωπο), και δεδομένων των συσχετισμών στη Λατινική Αμερική είναι σχεδόν βέβαιο ότι ανεξαρτήτως της έκβασης της εξελισσόμενης μάχης, θα έχει συνέχεια: ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει.

____________________

* Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, οι πέντε χώρες που συνιστούν την Κεντρική Αμερική εισήλθαν σε μία μακρά περίοδο ριζικών και καταλυτικών αλλαγών όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική τους δομή: η αγροτική παραγωγή παύει να είναι θεμέλιος λίθος των οικονομιών τους, ενώ ο στρατός από κυρίαρχος πρωταγωνιστής των πολιτικών εξελίξεων από την εποχή της αποαποικιοποίησης περνά σταδιακά στο περιθώριο, χωρίς όμως να χάνει εντελώς την εξουσία του. Σε διάστημα μόλις μερικών ετών έχουμε κοινωνικές ανακατατάξεις εξαιτίας της σχετικής περιθωριοποίησης της μέχρι τότε εθνικής οικονομικής ελίτ η ευμάρεια της οποίας στηριζόταν αποκλειστικά στην γεωργική παραγωγή, τον υπερκερασμό της από μία νέα ελίτ, η οποία είχε επιδοθεί σε επιχειρηματικές δραστηριότητες που είχαν αποκτήσει μείζονα σημασία καθώς αποτελούσαν πλέον το βασικό πυλώνα της οικονομικής δραστηριότητας και των εξαγωγών όπως την παραβιομηχανία (βιομηχανίες ή βιοτεχνίες συναρμολόγησης- maquiladoras). Την ίδια στιγμή από εξαγωγικές γεωργικές χώρες έγιναν χώρες εξαρτημένες από τις εισαγωγές τροφίμων και άλλων βασικών ειδών ενώ μεγάλο μέρος της οικονομίας της στηριζόταν στα εμβάσματα που έστελναν τα εκατομμύρια των μεταναστών, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων βρίσκονταν στα Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο οικονομικός μετασχηματισμός σήμανε παράλληλα και την σχεδόν ολοκληρωτική σύνδεση και αλληλοεξάρτηση των περιφερειακών ελίτ σε μία κλίμακα χωρίς προηγούμενο. Η τάση προς τις οικονομίες ή καλύτερα αγορές που «δεν γνωρίζουν σύνορα»  ισχυροποιήθηκε ακόμη περισσότερο από διμερείς ή και πολυμερείς συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου και την Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου για την Κεντρική Αμερική- CAFTA  αποτέλεσαν το βασικό στοιχείο ενίσχυσης και εγκαθίδρυσης των νέων ολιγαρχιών καθώς οι επενδύσεις και η συνεργασία σε περιφερειακό επίπεδο ήταν αναγκαία συνθήκη και μεταβλήθηκαν σταδιακά σε θεσμό για το κεφάλαιο που δραστηριοποιείτο στην Κεντρική Αμερική.

Ο μετασχηματισμός αυτός όπως είναι απολύτως φυσιολογικό έχει επιπτώσεις και στην πολιτική. Παρατηρείται λοιπόν μία συνεχώς διευρυνόμενη τάση οι οικονομικοί παράγοντες της περιοχής να επιχειρούν να καθορίσουν τις πολιτικές ηγεσίες όλων των χωρών. Το παράδειγμα του Ελ Σαλβαδόρ είναι ίσως το πλέον χαρακτηριστικό όπου ο υποψήφιος του FMLN για δύο συνεχόμενες προεδρικές ενόσω ήταν ο επικρατέστερος και μεγάλη διαφορά έχανε τελικά αναμετρήσεις (2001 ο Φακούντο Γκουαρδάδο έχασε από τον Φρανσίσκο Φλόρες Πέρες και ο ηγέτης του FMLN Σαφίκ Αντάλ από τον Αντόνιο Σάκα) μεσούντων καταγγελιών για νοθεία αλλά και μεταφορά ψηφοφόρων από γειτονικές χώρες, όπως τη Γουατεμάλα και την Ονδούρα. Έχει πλέον καταστεί σαφές ότι η ενίσχυση και επέμβαση από το περιφερειακό κεφάλαιο αυτή ήταν δεδομένη προκειμένου να αποτραπεί το ενδεχόμενο εκλογής ενός μη αρεστού προέδρου. Αναλόγως έχουμε την στήριξη και χρηματοδότηση του συντηρητικού υποψήφιου στις εκλογές του 2001 στην Κόστα Ρίκα, την άμεση ανάμειξη επιχειρηματιών από το Ελ Σαλβαδόρ για την επικράτηση του Ρικάρντο Ροδόλφο Μαδούρο Χόεστ στην Ονδούρα το 2001 και την ανάμειξη επιχερειματιών της Ονδούρας και του Ελ Σαλβαδόρ στην επικράτηση του Όσκαρ Μπέργκερ Περδόμο στην Γουατεμάλα.

Η παρέμβασή τους στις εξελίξεις στην Ονδούρα και κυρίως η αποκαλυπτική στήριξή τους στους Γκοριλέτι είναι ενδεικτική. Είτε με τις δηλώσεις του ηγέτη της αντιπολίτευσης στη Νικαράγουα, Εντουάρδο Μοντεαλέγκρε που χαρακτήρισε τον Μελ και τους διαδηλωτές «τρομοκράτες» και ζήτησε να απελαθούν από τη χώρα γιατί θέτουν σε κίνδυνο την “ασφάλειά” της. Είτε πολύ περισσότερο με τη «πρόσληψη» του Λάνυ Ντέϊβις και άλλων Clintonites εκ μέρους της CEAL, του Επιχειρηματικού Επιμελητηρίου της Λατινικής Αμερικής, για την προώθηση των πραξικοπηματιών στους κρίσιμους κύκλους άσκησης πολιτικής και εξουσίας στην Ουάσινγκτον.