Το παρόν θα παραμείνει ανοιχτό, όπως όλα τα λάθη που κάποτε αγαπήσαμε (κάπου το διάβασα αυτό το τσιτάτο και μου άρεσε). Απλώς δε θα ασχολούμαι πια.

Δεν έχει αποχαιρετισμούς και συγκινητικά—ούτε σχόλια έχει.

Photo by hadsie via Flickr

Η “ανοικοδόμηση” στο Ρίου ντε Ζανέιρου εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2016 έχει “ήδη αρχίσει”: κατά τον δήμαρχο της πόλης, Εδουάρδο Πάες, τουλάχιστον 123 από τις φαβέλες που αντιμετωπίζουν τους “μεγαλύτερους κινδύνους” σχεδιάζεται να κατεδαφιστούν και 13.000 οικογένειες θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους—είναι “ασαφές” το πού θα πάνε ή εάν θα αποζημιωθούν. Για τα σπίτια τους, ή τις αναμνήσεις από τις ζωές που έζησαν σ’αυτά.

Ως συνήθως, η τεράστια εμπορική/διαφημιστική αξία τέτοιων “παγκοσμιοποιητικών”, το δίχως άλλο, διοργανώσεων προτάσσεται των αναγκών των ιθαγενών, που “πρέπει” να αφαιρεθούν από την εικόνα. Όπως χιλιάδες άνθρωποι στη Νότια Αφρική· 720.000 κάτοικοι παραγκουπόλεων στη Σεούλ· εκατοντάδες οικογένειες στη Βαρκελώνη· 30.000 κάτοικοι στην Ατλάντα· εκατοντάδες Ρομά στην Αθήνα· 1,5 εκατ. κάτοικοι του Πεκίνου· και πάει λέγοντας.

Photo by dobharrison via Flickr

Ένας στους έξι Ιάπωνες ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.

Ίσως αυτό να εξηγεί εν μέρει τουλάχιστον το γιατί την τελευταία δεκαετία οι αυτοκτονίες στη χώρα είναι σταθερά πάνω από 30.000 το χρόνο, ή περίπου μία κάθε 15′.

Picture by Isaf media via Flickr

Photograph by Anjum Naveed/AP, via The Guardian

Επιμύθιον: στην Δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα. Ή κάτι τέτοιο.

Picture by US Army Africa via Flickr

Όταν ο πρόεδρος της Ρουάντας μιλάει δημόσια, συνήθως φιλοτεχνεί γρίφους που είναι αδύνατο να αποκρυπτογραφήσει κανένας εάν δεν γνωρίζει το σημασιακό συγκείμενο, το σε τι αναφέρεται—μερικές φορές, ακόμα και εάν το γνωρίζει. Παράδειγμα πρώτο: την ημέρα που ο κηδευόταν ο αντιπρόεδρος του κόμματος των Πρασίνων, Αντρέ Κάγκουα Ρουισερέκα, η πρόσφατη δολοφονία του οποίου παραμένει “αδιαλεύκαντη”, ο Πολ Καγκάμε είπε “δουλειά μου δεν είναι να δημιουργήσω μια αντιπολίτευση, δουλειά μου είναι να δημιουργήσω το περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορούν να λαμβάνουν χώρα θεμιτά πράγματα”. Η αμφισημία είναι σκόπιμη: η δήλωση μπορεί να ερμηνευτεί με πολλούς τρόπους, μπορεί να σημαίνει διάφορα πράγματα. Παράδειγμα δεύτερο: πριν λίγο καιρό, είπε ότι “όσοι εγκαταλείπουν τη χώρα είναι σαν ανθρώπινα περιττώματα”, φράση που η σύζυγος ενός εξόριστου στρατηγού, πρώην επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, ο οποίος δολοφονήθηκε στη Νότια Αφρική, εξέλαβε ως επιβεβαίωση ότι η εκτέλεσή του είχε διαταχθεί από το Κιγκάλι—αλλά θα μπορούσε να ερμηνευτεί κι αλλιώς. Παράδειγμα τρίτο: το 2006, σε μια συνέντευξή του στο BBC, ο Καγκάμε ερωτάται εάν όντως διέταξε την κατάρριψη του αεροσκάφους του προέδρου της Ρουάντας το 1994 και εάν θεωρεί ότι είχε “δικαίωμα” να το κάνει. Ο χρησμός που απάντησε: “ο Χαμπιαριμάνα, που ήταν στην άλλη πλευρά, την οποία πολεμούσα, ήταν πιθανό να πεθάνει εύκολα. Φαντάζεστε [τι θα συνέβαινε] αν είχα πεθάνει εγώ στην ίδια διαδικασία; Θα έθετε ο ίδιος δικαστής ερωτήματα για τον δικό μου θάνατο και το ποιος με σκότωσε”;

Μια πιθανή απάντηση στο ερώτημα γιατί ο Καγκάμε είναι πάντα τόσο διφορούμενος δίνει το μπλογκ Colored Opinions: απευθύνεται σε δύο ακροατήρια ταυτόχρονα. Από την μια φροντίζει να μην εκθέσει τους συμμάχους του στο Λονδίνο και την Ουάσινγκτον, που θέλουν να τον εμφανίζουν ως “φάρο ελπίδας για την Αφρική”, τους προσφέρει με άλλα λόγια διαψευσιμότητα—δεν ομολογεί ποτέ ανοικτά εάν διέταξε δολοφονίες πολιτικών αντιπάλων του και ποιων, διατείνεται η δημοκρατία είναι “κάτι παραπάνω” από τα κόμματα, σκιαγραφεί μια εικόνα κοινωνίας που είναι “ευάλωτη” μετά τη γενοκτονία του 1994. Από την άλλη, παρ’ όλα τα μισόλογα στέλνει ένα σαφές μήνυμα στους δικούς του ανθρώπους: αυτός ορίζει τι είναι νόμιμο και τι όχι· αυτός χειρίζεται, χειραγωγεί την διεθνή κοινή γνώμη· αυτός κρίνει ποιος δολοφονείται και ποιος όχι, πού και πότε. Και δεν σκοτίζεται τι λένε γι’ αυτόν. Διότι τον στηρίζουν εκείνοι που μετράνε.

Howard Zinn, Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών, μτφρ. Θεόδωρος Καλύβας, εκδόσεις Αιώρα, Αθήνα 2008:45.

. . . . . . . . . . . . . . .

Ο 63χρονος Μπιλ Κλίντον, πρώην (42ος) πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, αναγορεύεται στο τεύχος Αυγούστου του γυαλιστερού λάιφσταϊλ περιοδικού Esquire “διευθύνων σύμβουλος” ενός “κράτους χωρίς ηγεσία”: της ολοκληρωτικά κατεστραμμένης, από το σεισμό της 12ης Ιανουαρίου, Αϊτής. Ο σύζυγος της κυρίας που τυχαίνει να είναι επικεφαλής της Αμερικάνικης διπλωματίας θα “ξοδέψει” τρία χρόνια για να “βοηθήσει” τη χώρα, καθότι έχει καλή καρδιά· “η ανοικοδόμηση πρέπει ν’ αρχίσει”, δηλώνει¹. Οι Αϊτινοί, προσθέτει, “έχουν το κίνητρο. . . χρειάζονται οργανωτική δομή και υποστήριξη”. Και φυσικά οι κολακείες για την mission civilisatrice του Κλίντον, που οραματίζεται “εξ ολοκλήρου ασύρματη Διαδικτυακή υποδομή” και άλλα τέτοια ωραία στην Αϊτή, έξι μήνες μετά το σεισμό, δίνουν και παίρνουν.

Αλλά για μισό λεπτάκι. “Χωρίς ηγεσία”; “Διευθύνων σύμβουλος”; Να “αρχίσει” η ανοικοδόμηση;  Η Αϊτή έχει πρόεδρο, πρωθυπουργό, κοινοβούλιο, αρχές που χειρίζονται την ανοικοδόμηση, η οποία, μας διαβεβαιώνει η κυβέρνηση του Καναδά, “προχωρά”, και ήδη “έχουν γίνει πολλά”²—δεν είναι έτσι;

Όχι, δεν είναι.

Αφ’ ενός το έργο που πρέπει να γίνει μετά την καταστροφή που άφησε ο σεισμός (επίσημα τουλάχιστον 222.570 νεκροί, ορισμένοι εκτιμούν πως ξεπέρασαν τους 300.000, 300.572 τραυματίες, 100.000 σπίτια συντρίμμια, και άρα 2,3 εκατ. —25% του πληθυσμού της χώρας— άστεγοι, μεγάλο μέρος όλων των υποδομών, ανάμεσά τους το προεδρικό μέγαρο που αποτελούσε έδρα της κυβέρνησης, συντρίμμια επίσης) χαρακτηρίζεται ηράκλειο³· εκτιμάται ότι λιγότερο από το 5% των συντριμμιών που άφησε πίσω του ο σεισμός έχουν απομακρυνθεί. Με 20 εκατομμύρια κυβικά μέτρα μπάζα ανάμικτα με σορούς στο Πορτ-ο-Πρενς, θεωρητικά ακόμα και 1.000 φορτηγά να δούλευαν καθημερινά και αδιάκοπα θα χρειάζονταν τρία ως πέντε χρόνια για να απομακρυνθούν. Στην πραγματικότητα, τα φορτηγά είναι περίπου 300. Αλλά τα μεγαλύτερα προβλήματα στις προσπάθειες ανοικοδόμησης τα προκαλεί ο διαγκωνισμός των ξένων δυνάμεων για το ποιος θα ελέγξει την διαδικασία.

Picture By United Nations Development Programme via Flickr

Αμέσως μετά τον μοιραίο σεισμό, η διεθνής κοινότητα υποσχόταν 10 δις δολάρια σε βοήθεια, τα 5,3 δις εντός χρονικού ορίζοντα 18 μηνών. Το 1,5 δις δολάρια από τα 5,3 που υποσχέθηκαν οι διεθνείς “δωρητές” στην Αϊτή μέσα σε αυτούς τους 18 μήνες το “προσέφεραν”, καταπώς ανακοίνωνε χαρωπά ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών Μπαν Γκι-μουν την 31η Μαρτίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες. “Σήμερα, κινητοποιηθήκαμε για να προσφέρουμε στην Αϊτή και στο λαό της αυτό που χρειάζονται πιο πολύ: ελπίδα για ένα νέο μέλλον”, δήλωνε⁴. Αλλά Ηνωμένες Πολιτείες, Γαλλία και Καναδάς απαίτησαν στεγνά το κοινοβούλιο της Αϊτής να περάσει νόμο διάρκειας 18 μηνών με τον οποίο θα συμφωνούσε οι αρχές της χώρας να απεμπολήσουν κάθε έλεγχο επί της διαδικασίας ανοικοδόμησης, και καθυστέρησαν χαρακτηριστικά να αποδεσμεύσουν χρήματα για να πιέσουν την κυβέρνηση του προέδρου Ρενέ Πρεβάλ. Οι ωμοί εκβιασμοί που συνόδευσαν την γενναιόδωρη και ανθρωπιστική αυτή υπόθεση προκάλεσαν ωστόσο έντονες αντιδράσεις, με αποτέλεσμα οι τρεις δυνάμεις να υποχωρήσουν κάπως: οι μισές έδρες στο 26μελές Συμβούλιο που χειρίζεται την ανοικοδόμηση “παραχωρήθηκαν” σε στελέχη της κυβέρνησης της Αϊτής—αρχικά δεν προβλεπόταν καμιά, καθώς όλες θα καταλαμβάνονταν από απεσταλμένους ξένων κυβερνήσεων και διεθνών οργανισμών. Η ουσία παρέμεινε πάντως ίδια: τον τελευταίο λόγο για το πώς θα δαπανηθούν τα χρήματα τον έχουν η Παγκόσμια Τράπεζα και οι διεθνείς οργανισμοί. Για να λυθεί το μυστήριο, ο Κλίντον θα συμπροεδρεύει στο Συμβούλιο με τον Αϊτινό πρωθυπουργό Ζαν-Μαξ Μπελρίβ· εξ ου και ο χαρακτηρισμός “διευθύνων σύμβουλος”, αφού θεωρείται φυσικό κι αναμενόμενο πως ο ιθαγενής πολιτικός αναλαμβάνει ρόλο κομπάρσου⁵.

Το τι εννοούν οι ξένες κυβερνήσεις χρησιμοποιώντας τον όρο “βοήθεια”, ή, περιγράφοντας πιο μεγαλοπρεπώς την παρέμβασή τους, επιδιδόμενες στην “πιο σαρωτική προσπάθεια οικοδόμησης ενός έθνους σε μέγεθος και κλίμακα εδώ και δεκαετίες”, κατά τον Μπαν, γίνεται ξεκάθαρο αν απλώς αναφερθεί πού πάει κάθε δολάριο αμερικανικής χρηματοδότησης: 40 σεντς πάνε στο στρατό των Ηνωμένων Πολιτειών· λιγότερο από ένα σεντ καταλήγει στην κυβέρνηση της Αϊτής· τα υπόλοιπα καταναλίσκονται σε συμβόλαια με ιδιωτικές εταιρίες, κυρίως αμερικανικές. Όπως η διαβόητη GEO Group, Inc. (πρώην Wackenhut Corrections Corporation), που παρέχει υπηρεσίες “φρούρησης”, η Development Alternatives, Inc. (DAI), αναμεμιγμένη σε προσπάθειες υπονόμευσης των κυβερνήσεων Βενεζουέλας και Κούβας (διόλου τυχαία: αλλά περισσότερα γι’αυτό, σε λίγο), και η Fluor, μια εταιρία που ειδικεύεται σε υπηρεσίες “λογιστικής υποστήριξης” του στρατού των Ηνωμένων Πολιτειών κι έχει εξασφαλίσει πλουσιοπάροχα συμβόλαια σε Ιράκ, Αφγανιστάν και αλλού⁶.

Πέρα από τις κυβερνήσεις, υπάρχουν και πολυεθνικές εταιρίες που είδαν στο σκηνικό που διαμορφώθηκε στην Αϊτή μετά το σεισμό πεδίον δόξης λαμπρόν. Για παράδειγμα, η χημική και αγροτική βιομηχανία Monsanto, η οποία, σε συνεργασία με την USAID, “παραμέρισε τα συμφέροντά της και έκανε στον λαό της Αϊτής ένα δώρο για να ανακουφίσει τα βάσανά του”. Το δώρο: “475 τόνοι σπόρων από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς”⁷.

“«Τα δηλητηριασμένα δώρα της Μonsanto θέλουν να μετατρέψουν και πάλι την Αϊτή σε αποικία, όχι πια της Γαλλίας, αλλά της ίδιας της εταιρείας και των άλλων πολυεθνικών του αγροτοβιομηχανικού τομέα», έγραψε στην ιστοσελίδα Ηuffington Ρost η Ρόνι Κάμινς, από την αμερικανική Ενωση Καταναλωτών Βιολογικών Προϊόντων. Με πρωτοβουλία δέκα αγροτικών οργανώσεων του κινήματος Via campesina, χιλιάδες αγρότες που φορούσαν κόκκινα πουκάμισα και μεγάλα ψάθινα καπέλα πραγματοποίησαν διαδήλωση στις 4 Ιουνίου στο Ιντσε φωνάζοντας συνθήματα κατά της Μonsanto και καίγοντας συμβολικά υβριδικούς σπόρους καλαμποκιού. «Οι σπόροι αυτοί, τους οποίους πρέπει να αγοράζουμε κάθε χρόνο, θα σκοτώσουν τους εγχώριους σπόρους που υπάρχουν εδώ και δύο αιώνες και θα κάνουν τους αγρότες ομήρους των εταιρειών», υποστηρίζει ο Σαβάν ΖανΜπατίστ⁸, ηγέτης του κινήματος και φίλος της Ντανιέλ Μιτεράν. Οπως λέει, η Αϊτή έχει άφθονους παραδοσιακούς σπόρους, αλλά οι αγρότες δεν έχουν χρήματα για να τους αγοράσουν.

Κι έτσι μπαίνουν στο παιχνίδι οι ξένοι ευεργέτες. «Εμείς δεν υποχρεώνουμε κανέναν να χρησιμοποιήσει τους σπόρους μας», λέει ο εκπρόσωπος της Μonsanto Ντάρεν Ουόλις. «Ενα αντίστοιχο δώρο πάντως που κάναμε το 2006 στο Μαλάουι οδήγησε στον πενταπλασιασμό της παραγωγής». Τα πρώτα δύο φορτία, συνολικού βάρους 130 τόνων, έχουν ήδη φτάσει στην Αϊτή, και τα υπόλοιπα αναμένονται μέσα στους προσεχείς 12 μήνες. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, από το δώρο αυτό θα επωφεληθούν 10.000 αγρότες. Κι αν αυτό δεν συμβεί, αν έχουν δίκιο οι διαδηλωτές και οι αγρότες οδηγηθούν σε μια νέα σκλαβιά, δεν θα είναι δα η πρώτη φορά. Οπως έχει αναγνωρίσει ο ίδιος ο Μπιλ Κλίντον, οι καλλιεργητές ρυζιού της Αϊτής καταστράφηκαν τη δεκαετία του ΄80 από τις εισαγωγές επιδοτούμενου αμερικανικού ρυζιού, όταν οι διεθνείς οργανισμοί επέβαλαν την κατάργηση των προστατευτικών δασμών”.

Η Γαλλία, μια από τις χώρες που πρωτοστατούν, υποτίθεται, στην παροχή “βοήθειας” προς την Αϊτή, φέρει τεράστια ευθύνη για την κατάντια της χώρας: το Παρίσι “προσφέρει” περίπου 180 εκατ. δολάρια σε βοήθεια στο Πορτ-ο-Πρενς (δεν έχει δώσει στην πραγματικότητα ούτε ένα σεντ μέσω διεθνών οργανισμών), όταν έχει εισπράξει, ως αποζημίωση για την απελευθέρωση των πρώην δούλων της στο νησί μετά την ανεξαρτητοποίηση της Αϊτής, 40 δις δολάρια⁹.

Ο Κλίντον περιόδευσε, την 24η Μαρτίου, μαζί με έναν άλλο πρώην Αμερικανό πρόεδρο, τον Τζωρτζ Ου. Μπους, και τον Αϊτινό πρόεδρο, Πρεβάλ, το Πορτ-ο-Πρενς: το τρίο επισκέφθηκε ένα στρατόπεδο αστέγων για να εκφράσει την “ανησυχία” του για την κατάσταση (ο Μπους πάντως πρωταγωνίστησε σ’ ένα μάλλον αποκαλυπτικό στιγμιότυπο¹⁰), ώστε οι φωτογραφίες τους να κάνουν το γύρο του κόσμου επιδεικνύοντας την “ευαισθησία” τους για τα θύματα της καταστροφής. Αλλά αυτή η εκ πρώτης όψεως ιδανική photo-op αποδείχθηκε φιάσκο: διαδηλωτές έκαψαν αμερικάνικες σημαίες και λάστιχα, φωνάζοντας συνθήματα όπως “να γυρίσει ο Αριστίντ! Κάτω ο Πρεβάλ! Κάτω ο Μπους!”, και η Miami Herald περιέγραψε την επίσκεψη ως εξής¹¹:

“Οι επιζώντες του σεισμού ούρλιαζαν στους τρεις ηγέτες, για τις απώλειες που υπέστησαν. . . Άλλοι επέκριναν την ηγεσία του δικού τους προέδρου. ‘Ο πρόεδρος Πρεβάλ δεν είχε έλθει ποτέ πριν να μας δει’, φώναξε η Μιρλάντ Σεν-Λουίς, που ζει στο στρατόπεδο Πλας Μοζολέ που επισκέφθηκαν οι πρόεδροι. ‘Τώρα επειδή είναι ο Μπους εδώ, νά’τος, έρχεται. Τώρα θέλει να μας δει!’”

Στόχος της επίσκεψης, μεταξύ άλλων, ήταν ο Πρεβάλ να πειθαναγκαστεί να σπεύσει να εγκρίνει μεταρρυθμίσεις όσον αφορά ιδιοκτησίες γης που θα χρησιμοποιηθούν από δυτικές εταιρίες για να εκμεταλλευτούν τις διάφορες “ευκαιρίες” που προκύπτουν, χτίζοντας γραφεία και καταστήματα—και άρα να διώξει από τις συγκεκριμένες εκτάσεις τους ανεπιθύμητους άστεγους.

Αλλά η θέα και μόνο του Μπους αρκούσε για να θυμηθούν πολλοί Αϊτινοί το βρώμικο ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών, της Γαλλίας και του Καναδά στο πραξικόπημα με το οποίο ο Ζαν Μπερτράντ Αριστίντ κατέληξε εξόριστος στη Νότια Αφρική και το κόμμα του εκτός εξουσίας, με τα ιμπεριαλιστικά στρατεύματα να αντικαθίστανται από άλλα, με τη “νομιμοποιητική” σφραγίδα των Ηνωμένων Εθνών: επρόκειτο για ένα υπόδειγμα “πολυμερούς συνεργασίας”, που τόσο εκτιμούν οι Ευρωπαίοι¹².

Αδιάφορο για τους ηγέτες και την κουστωδία τους: όπως και την δεκαετία του 1970, υπό τον Ζαν-Κλοντ Ντιβαλιέ, αυτό που θέλουν είναι να (ξανα)δημιουργήσουν στην Αϊτή μια “εξαγωγική βιομηχανία” στο πρότυπο των μακιλαδόρας στο Μεξικό και στην Ονδούρα, αφού η έλλειψη εργασιακής νομοθεσίας, οι αστείοι μισθοί στη χώρα και η στρατηγική της θέση υπόσχονται τεράστια κέρδη για όποιον προλάβει να εκμεταλλευτεί τις θεσπέσιες ευκαιρίες που παρουσιάζονται¹³. Η ένωση των εταιριών ένδυσης και υπόδησης των Ηνωμένων Πολιτειών πετάει στα ουράνια: θέλει να διαδραματίσει, ασφαλώς, “έναν υπεύθυνο και ενεργό ρόλο στη συνολική ανοικοδόμηση της Αϊτής”.

Η νεοφιλελεύθερη πολιτική που επιβλήθηκε στην Αϊτή για να δημιουργηθεί μια “ανταγωνιστική βιομηχανία”, και παράλληλα οι πιέσεις να χαμηλώσουν ή/και να καταργηθούν οι δασμοί στα αγροτικά προϊόντα, μαζί με το dumping αμερικανικών προϊόντων στην αγορά της χώρας, οδήγησαν σε μαζική έξοδο από την επαρχία προς τις πόλεις τις προηγούμενες δεκαετίες—και αυτός ήταν ένας από τους κύριους λόγους που ο σεισμός ήταν τόσο καταστροφικός και τόσο πολύνεκρος, αφού οι πάμπτωχοι πρώην αγρότες και κατά χιλιάδες απολυμένοι πρώην βιομηχανικοί εργάτες συνωθήθηκαν σε κάκιστης ποιότητας στέγαση. Πριν 30 χρόνια, η Αϊτή παρήγαγε το 90% του ρυζιού που κατανάλωνε· σήμερα παράγει λιγότερο από το 10%. Η πολιτική αυτή είναι βέβαιο ότι θα συνεχιστεί: στέλεχος της USAID δήλωνε ωμά¹⁴ ότι η μικρής κλίμακας γεωργία στην Αϊτή “δεν έχει μέλλον”.

Και ασφαλώς η “ειρηνευτική” αποστολή της MINUSTAH θα συνεχίσει να δρα ως δύναμη κατοχής, σκοτώνοντας κατά καιρούς διαδηλωτές για να κατατρομοκρατεί όσους αντιδρούν. Όπως το 2005 και το 2006 στο Σιτ Σολέιγ, όπως το 2008 στις διαδηλώσεις για τις εξωφρενικές τιμές των τροφίμων—και πάει λέγοντας. . .

Η μόνη ελπίδα για τους Αϊτινούς είναι να διαρρήξουν, όπως κι όταν επαναστάτησαν για να ιδρύσουν το κράτος τους¹⁵, τη σχέση με τους “σωτήρες τους”. Οι οποίοι έχουν στο νου τους, εκτός των άλλων, και τη γεωπολιτική σημασία του νησιού, ως στρατιωτικής βάσης¹⁶. Αλλά. . .

. . . . . . . . . . . . . . .

↑ 1. Ανων., “Bill Clinton In Esquire: I’m Committing Next Three Years To Haiti”, The Huffington Post, 8η Ιουλίου 2010. Η υπογράμμιση είναι δική μου.

↑ 2. David Ljunggren, “Canada dismisses Haiti aid critics, says much done”, Reuters (via Yahoo!News), 13η Ιουλίου 2010.

↑ 3. Nigel Fisher, “Quake-hit Haiti slowly rises from the rubble”, BBC News, 11η Ιουλίου 2010. Ο Φίσερ είναι αναπληρωτής ειδικός επιτετραμμένος του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στην Αϊτή.

↑ 4. Ανακοινωθέν της Διεθνούς Διάσκεψης Δωρητών για Ένα Νέο Μέλλον για την Αϊτή, Νέα Υόρκη, 31η Μαρτίου 2010.

↑ 5. Yves Engler, “Foreign Complicity in the Devastation that Still Besets Haiti”, Dissident Voice, 13η Ιουλίου 2010.

↑ 6. Beverly Bell και Tory Field, “The Business of Disaster: Where’s the Haiti-Bound Money Going?”, t r u t h o u t, 9η Απριλίου 2010.

↑ 7. Μιχάλης Μητσός, “Ένα δηλητηριασμένο δώρο”, στη στήλη Διαστάσεις, Τα Νέα, 3η Ιουλίου 2010.

↑ 8. “10,000 Peasants March against Monsanto in Haiti; Peasant Leader to Visit US”, ανακοινωθέν της Via Campesina, Ιντσέ, Αϊτή, 9η Ιουνίου 2010.

↑ 9. Isabel MacDonald, “Where’s Haiti’s Bailout?”, The Huffington Post, 12η Ιουλίου 2010.

↑ 10. Ο Μπους, αφού έσφιξε το χέρι ενός Αϊτινού, “αντανακλαστικά” σκούπισε το χέρι του στο πουκάμισο του Κλίντον, στιγμιότυπο που για κακή του τύχη συνέλαβε ο φακός μιας κάμερας. Βλ. Διαλείψεις & Παρεμβολές, 26η Μαρτίου 2010.

↑ 11. Αναφέρεται από τον Stephen Lendman, “Haiti Post-Quake: Devastation, Depravation, Exploitation, and Oppression”, Dissident Voice, 29η Μαρτίου 2010.

↑ 12. Miéville, China, “Multilateralism as terror: International Law, Haiti and imperialism”, Λονδίνο: Birkbeck ePrints, 2009.

↑ 13. David L. Wilson, “‘Rebuilding Haiti’ — the Sweatshop Hoax”, MR Zine, 3η Απριλίου 2010.

↑ 14. Nikhil Aziz, “Ghosts Threaten to Return to Haiti”, Ουάσινγκτον, DC: Foreign Policy In Focus, 25η Μαρτίου 2010.

↑ 15. “Haitian Revolution”, στην Wikipedia.

↑ 16. Χριστίνα Μαυροπούλου, “Αϊτή: Ένα ‘ώριμο φρούτο’ για προτεκτοράτο”, Κυριακάτικος Ριζοσπάστης, 7η Μαρτίου 2004.
. . . . . . . . . . . . . . .